โรคฝีดาษวานร

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เรื่องของโรคติดต่อไม่ได้เป็นเพียงประเด็นด้านสาธารณสุขเท่านั้น แต่กลายเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัยในการทำงาน สุขภาพของพนักงาน และความต่อเนื่องของธุรกิจ หนึ่งในโรคที่ถูกพูดถึงมากขึ้นคือ “โรคฝีดาษวานร” หรือ "Monkeypox "ซึ่งแม้ชื่อจะฟังดูเหมือนไกลตัว แต่ความจริงแล้วสามารถพบได้ในชีวิตประจำวัน และมีโอกาสแพร่กระจายเข้าสู่สถานที่ทำงานได้ หากขาดความรู้และการป้องกันที่เหมาะสม

บทความนี้ เซฟตี้อินไทย จะพาไปทำความเข้าใจโรคฝีดาษวานรอย่างรอบด้าน ตั้งแต่สาเหตุการเกิดโรค วิธีการแพร่เชื้อ อาการ กลุ่มเสี่ยง แนวทางการรักษา ไปจนถึงการป้องกันในมุมของสถานประกอบการและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน เพื่อให้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางปฏิบัติได้จริง

โรคฝีดาษวานร

โรคฝีดาษวานรคืออะไร

โรคฝีดาษวานร (Monkeypox) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเดียวกับโรคฝีดาษ (Smallpox) แต่มีความรุนแรงน้อยกว่า เกิดจากเชื้อไวรัส Monkeypox virus ซึ่งพบครั้งแรกในลิงทดลอง แต่แหล่งรังโรคที่แท้จริงอาจเป็นสัตว์ฟันแทะ เช่น หนู กระรอก หรือสัตว์ป่าอื่น ๆ

โรคนี้สามารถติดต่อจากสัตว์สู่คน และติดต่อจากคนสู่คนได้ โดยเฉพาะจากการสัมผัสใกล้ชิด ทำให้กลายเป็นโรคที่ต้องเฝ้าระวังในสถานที่ที่มีคนจำนวนมาก เช่น โรงงาน สำนักงาน ไซต์งาน หรือสถานประกอบการที่มีแรงงานรวมกลุ่มกัน

สาเหตุและวิธีการแพร่เชื้อของโรคฝีดาษวานร

การแพร่เชื้อของโรคฝีดาษวานร สามารถเกิดขึ้นได้หลายทาง ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยควรเข้าใจอย่างชัดเจน

การแพร่เชื้อจากสัตว์สู่คน

การสัมผัสเลือด สารคัดหลั่ง หรือบาดแผลของสัตว์ที่ติดเชื้อ
การถูกกัดหรือข่วนจากสัตว์
การบริโภคเนื้อสัตว์ป่าที่ปรุงไม่สุก

การแพร่เชื้อจากคนสู่คน

การสัมผัสผิวหนังโดยตรงกับผื่น ตุ่ม หรือหนองของผู้ป่วย
การสัมผัสสารคัดหลั่ง เช่น น้ำลาย น้ำมูก
การสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ เช่น เสื้อผ้า ผ้าปูที่นอน อุปกรณ์ส่วนตัว
การมีเพศสัมพันธ์หรือสัมผัสใกล้ชิดเป็นเวลานาน

ในบริบทของสถานที่ทำงาน การใช้ของร่วมกัน การทำงานใกล้ชิด หรือการอยู่ในพื้นที่ปิดเป็นเวลานาน ล้วนเพิ่มความเสี่ยงในการแพร่กระจายของโรค หากไม่มีมาตรการควบคุมที่เหมาะสม

อาการของโรคฝีดาษวานร

อาการของโรคฝีดาษวานร มักปรากฏภายใน 5–21 วันหลังได้รับเชื้อ โดยอาการจะค่อย ๆ แสดงออกเป็นลำดับ ซึ่งสามารถสังเกตได้ดังนี้

ระยะเริ่มต้น

มีไข้
ปวดศีรษะ
ปวดเมื่อยตามร่างกาย
อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
ต่อมน้ำเหลืองโต (จุดสังเกตสำคัญที่แตกต่างจากโรคอื่น)

ระยะผื่นและตุ่ม

มีผื่นขึ้นตามผิวหนัง โดยเริ่มจากใบหน้า ลำตัว แขน ขา
ผื่นพัฒนาเป็นตุ่มนูน ตุ่มน้ำ และกลายเป็นหนอง
อาจพบตุ่มบริเวณปาก ใบหน้า มือ เท้า และอวัยวะเพศ
มีอาการเจ็บหรือคันบริเวณผื่น

อาการเหล่านี้อาจกินเวลาหลายสัปดาห์ และในบางรายอาจมีอาการรุนแรง โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

แม้โรคฝีดาษวานรสามารถเกิดกับทุกคน แต่มีบางกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรงมากกว่าคนทั่วไป ได้แก่

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ติดเชื้อ HIV
ผู้ป่วยโรคมะเร็ง
ผู้ป่วยปลูกถ่ายอวัยวะ
หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร
เด็กเล็ก โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 8 ปี

ในสถานประกอบการ หากมีพนักงานอยู่ในกลุ่มเหล่านี้ ควรให้ความสำคัญกับการป้องกันและเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบต่อสุขภาพและการทำงาน

แนวทางการวินิจฉัยและการรักษา

ปัจจุบันการวินิจฉัยโรคฝีดาษวานรต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยแพทย์จะเก็บตัวอย่างจากผื่นหรือตุ่มหนองไปตรวจยืนยันเชื้อ

สำหรับการรักษา ยังไม่มียารักษาเฉพาะสำหรับโรคนี้โดยตรง การรักษาส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ เช่น

การให้ยาลดไข้
การดูแลแผลผื่นให้สะอาด ป้องกันการติดเชื้อซ้ำ
การแยกผู้ป่วยเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ

ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถหายได้เองภายใน 2–4 สัปดาห์ หากได้รับการดูแลที่เหมาะสม

บทบาทของสถานประกอบการและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย

ในมุมของการบริหารความปลอดภัย โรคฝีดาษวานรถือเป็นความเสี่ยงด้านสุขภาพที่ต้องนำมาพิจารณาในระบบการจัดการความปลอดภัยในการทำงาน

สิ่งที่สถานประกอบการควรดำเนินการ ได้แก่

ให้ความรู้พนักงานเกี่ยวกับโรคและการป้องกัน
จัดทำมาตรการเฝ้าระวังอาการผิดปกติของพนักงาน
ส่งเสริมสุขอนามัยส่วนบุคคล เช่น การล้างมือเป็นประจำ
จัดให้มีอุปกรณ์ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อในพื้นที่ทำงาน
วางแผนรองรับกรณีพบผู้มีอาการต้องสงสัย

เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) มีบทบาทสำคัญในการสื่อสารข้อมูลที่ถูกต้อง ไม่สร้างความตื่นตระหนก แต่สร้างความเข้าใจและการปฏิบัติตัวที่เหมาะสม

แนวทางการป้องกันโรคฝีดาษวานรในชีวิตประจำวันและที่ทำงาน

การป้องกันถือเป็นหัวใจสำคัญที่สุด และสามารถทำได้ไม่ยาก หากทุกคนร่วมมือกัน

แนวทางการป้องกันส่วนบุคคล

หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ที่มีผื่น ตุ่ม หรืออาการต้องสงสัย
ไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น เช่น เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว
ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์เจลเป็นประจำ
สวมหน้ากากในสถานที่แออัดหรือพื้นที่เสี่ยง
หากมีอาการผิดปกติ ควรหยุดงานและพบแพทย์ทันที

แนวทางการป้องกันในสถานที่ทำงาน

ทำความสะอาดพื้นผิวที่มีการสัมผัสบ่อย
จัดการระบบระบายอากาศให้เหมาะสม
ลดความแออัดในพื้นที่ทำงาน
มีแนวทางการแยกตัวพนักงานที่มีอาการต้องสงสัย
สื่อสารนโยบายด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่อง

โรคฝีดาษวานรกับวัฒนธรรมความปลอดภัย

จากประสบการณ์ด้านความปลอดภัยในสถานที่ทำงาน จะเห็นได้ว่า “รู้ก่อน ป้องกันได้ก่อน” เป็นแนวคิดที่ใช้ได้เสมอ การสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ดี ไม่ได้หมายถึงแค่การป้องกันอุบัติเหตุจากเครื่องจักรหรือการทำงานบนที่สูงเท่านั้น แต่รวมถึงการป้องกันโรคติดต่อที่อาจส่งผลกระทบต่อพนักงานทั้งองค์กร

การปลูกฝังให้พนักงานใส่ใจสุขภาพตนเอง ไม่ปกปิดอาการเจ็บป่วย และเคารพความปลอดภัยของผู้อื่น เป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของการระบาดในที่ทำงานได้อย่างยั่งยืน

สรุป

โรคฝีดาษวานร อาจไม่ใช่โรคใหม่ แต่เป็นโรคที่ต้องให้ความสำคัญมากขึ้นในยุคที่การทำงานมีการรวมกลุ่มของผู้คนจำนวนมาก การเข้าใจสาเหตุ อาการ วิธีการแพร่เชื้อ และการป้องกันอย่างถูกต้อง จะช่วยให้ทั้งพนักงานและสถานประกอบการสามารถรับมือได้อย่างมีสติและเป็นระบบ

เซฟตี้อินไทย เชื่อว่า ความปลอดภัยเริ่มต้นจากความรู้ เมื่อรู้แล้ว ปฏิบัติได้ และเมื่อปฏิบัติได้อย่างต่อเนื่อง สุขภาพที่ดีและสถานที่ทำงานที่ปลอดภัยก็จะตามมาอย่างยั่งยืน หากทุกคนช่วยกันดูแล ไม่ใช่แค่ตัวเอง แต่รวมถึงเพื่อนร่วมงานด้วย เพราะความปลอดภัย ไม่ใช่เรื่องของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นเรื่องของทุกคนในองค์กร